Kanker met botuitzaaiingen
Wat zijn botmetastasen?
Botmetastasen zijn uitzaaiingen van kanker in het bot. De kanker ontstaat niet in het bot zelf maar het is een tumor die zich verspreid heeft vanuit een andere plaats in het lichaam waar kanker is ontstaan. Kankersoorten die vaak uitzaaien naar het bot zijn bijvoorbeeld borstkanker en prostaatkanker. Ten onrechte worden uitzaaiingen in de botten vaak botkanker genoemd. Hiervan is slechts sprake wanneer de kanker in het bot zelf ontstaat en dat is erg zeldzaam.
De botten die het meest aangetast worden door kankercellen zijn: de wervelkolom, ribben, bekken, pijpbeenderen (bijv. dijbeen) en schedel.
Wat is de oorzaak van botmetastasen?
Botuitzaaiingen ontstaan wanneer een tumor zich verspreid naar de botten. Een tumor is een opeenhoping van kankercellen. Cellen zijn de bouwstenen van ons lichaam. Er worden voortdurend nieuwe cellen aangemaakt. Dat kan gebeuren doordat cellen delen: uit 1 cel ontstaan 2 kopieën. Deze nieuwe aanmaak van cellen is bijvoorbeeld belangrijk om te groeien of om beschadigde en oude cellen te vervangen.
Omdat cellen voortdurend delen kan dit soms ook fout gaan. Vaak kan het lichaam deze fouten herstellen, maar niet altijd. Door deze fout, of door een opeenstapeling van meerdere fouten, kan een gezonde cel een kankercel worden. Een kankercel groeit en deelt sneller en minder gecontroleerd dan een gezonde cel. Er ontstaat daardoor een opeenhoping van kankercellen ofwel een tumor.
Wanneer de tumor niet tijdig wordt ontdekt dan kan de tumor doorgroeien naar omliggend weefsel. Kankercellen kunnen ook terechtkomen in een afvoerkanaal voor weefselvocht (lymfe) of in een bloedvat en zich op deze manier door het lichaam verspreiden. Wanneer de cellen in het bot terecht komen en daar uitgroeien tot een nieuwe tumor dan noemen we dit botuitzaaiingen of botmetastasen.
Welke symptomen kunnen botmetastasen veroorzaken?
Botmetastasen kunnen allerlei klachten geven, vooral pijn. Verder kunnen uitzaaiingen in het bot aanzienlijke complicaties veroorzaken.
Zo kunnen er botbreuken ontstaan doordat uitzaaiingen ervoor zorgen dat het bot zwakker wordt. Ook kunnen uitzaaiingen in het ruggenmerg groeien, met als gevolg een dwarslaesie, waardoor verlamming optreedt van de lichaamsdelen beneden de plaats van de dwarslaesie. Verder kunnen botmetastasen leiden tot een verhoogde hoeveelheid calcium (kalk) in het bloed (tumorgeïnduceerde hypercalciëmie).
Wat is de oorzaak van botcomplicaties bij botmetastasen?
In ieder mens wordt voortdurend oud bot vervangen door nieuw bot, zodat botten sterk en gezond blijven. Er zijn twee soorten cellen in het bot die hiervoor zorgen, namelijk cellen die bot afbreken (osteoclasten) en cellen die bot aanmaken (osteoblasten).
De botafbraak en -aanmaak is bij gezonde mensen in balans, bij botmetastasen is deze uit balans. De kankercellen produceren stoffen (of normale cellen zetten kankercellen daartoe aan) die van invloed zijn op de botaanmaak en botafbraak. Hierdoor raakt de balans tussen de botafbrekende cellen en de botaanmakende cellen verstoord waardoor de ene groep cellen sneller werkt dan de ander. Dit betekent dat de botaanmaak of de botafbraak te snel verloopt.
Doordat de botaanmaak en botafbraak niet meer in evenwicht zijn is de kans groot dat het bot zwakker wordt en daardoor kunnen er complicaties optreden.
Wanneer er een situatie is waarbij er meer botafbraak is dan botaanmaak, dan kan dit tot gevolg hebben dat er te veel calcium in het bloed komt (tumorgeïnduceerde hypercalciëmie).
Hoe worden botmetastasen behandeld?
Uitzaaiingen in het bot kunnen op verschillende manieren worden behandeld. Allereerst wordt er vaak een behandeling gegeven gericht tegen de kankercellen. Deze behandelingen kunnen zeer divers zijn. Voorbeelden zijn chemotherapie, hormoontherapie of radiotherapie. Zij hebben tot doel de groei van de tumor te remmen en zo klachten van kanker te verlichten en (soms) de levensverwachting te verlengen. Het gaat daarbij niet uitsluitend om klachten die veroorzaakt worden door botmetastasen, maar ook om andere klachten die de tumor geeft.
Naast deze behandeling van de tumor, zijn er ook behandelingen specifiek gericht op de klachten of complicaties die botmetastasen kunnen veroorzaken. Pijnklachten kunnen bijvoorbeeld worden bestreden door middel van bestraling of pijnstillers. Daarnaast kunnen bisfosfonaten en chirurgie gebruikt worden om complicaties te voorkomen.
Chirurgie
Om de kans op complicaties door zwakte van het bot te verminderen, kan een operatie worden verricht. Bijvoorbeeld, het gebruik van een pen of plaat om het bot te verstevigen om zo het optreden van botbreuken te voorkomen.
Pijnstillers
Pijnstillers onderdrukken de pijnprikkel op verschillende manieren en in verschillende mate. Drie soorten pijnstillers zijn paracetamol, NSAIDs (bijvoorbeeld ibuprofen, diclofenac en naproxen) en opiaten (bijvoorbeeld codeïne, tramadol, morfine, oxycontin en fentanyl).
Bestraling
Bij pijnklachten kunnen botmetastasen ook worden bestraald. Wanneer de botmetastasen op veel plekken verspreid in het lichaam voorkomen dan kan dit ook behandeld worden met zogenaamde radioactieve isotopen. Dit zijn stoffen die zelf radioactief zijn en per infuus toegediend worden. Doordat deze stoffen de eigenschap bezitten dat ze vooral in de botmetastasen terecht komen worden deze botmetastasen eigenlijk van binnenuit bestraald.
Bisfosfonaten
Bisfosfonaten kunnen complicaties van de botmetastasen verminderen of gedeeltelijk voorkomen. Het zijn stoffen die sterk aan het bot binden en die in het bot de botafbrekende cellen (osteoclasten) remmen. Daardoor gaan ze verzwakking van het bot, die veroorzaakt wordt door metastasen, tegen. Ook kunnen ze de hoeveelheid calcium in bloed verlagen wanneer deze als gevolg van de botmetastasen verhoogd is. Bisfosfonaten die gebruikt worden bij botmetastasen zijn clodronaat (Ostac®, Bonefos®), ibandronaat (Bondranat®), pamidronaat en zoledroninezuur (Zometa®).
Meer informatie
Heeft u vragen over de tekst op deze pagina, stuur dan een email naar mid-oncology.nlar@novartis.com.
Voor meer informatie over uw aandoening kunt u terecht bij de volgende organisaties:
KWF Kankerbestrijding
Postbus 75508
1070 AM Amsterdam
KWF Kanker Infolijn: 0800-022 66 22 (ma-vr: 9.00-12.30 en 13.30-17.00)
email: info@kwfkankerbestrijding.nl
internet: www.kankerbestrijding.nl & www.kwf.nl
Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenverenigingen (NFK)
Postbus 8152
3503 RD Utrecht
Tel: 030-2916090
email: secretariaat@nfk.nl
internet: www.kankerpatient.nl & www.nfk.nl
Borstkanker Vereniging Nederland
Postbus 8065
3503 RB Utrecht
Tel: 030-2917222 (ma-vr, 9.00-16.00 uur)
Ervaringenlijn: 030-2917220 (ma, wo en vr, 10.00 - 13.00 uur)
email: info@borstkankervereniging.nl
internet: www.borstkanker.nl& www.borstkankervereniging.nl
