Niercelkanker
Wat is niercelkanker?
Kanker is een woekering van kwaadaardige cellen (kankercellen). Deze opeenhoping van cellen wordt een tumor genoemd. In het geval van niercelkanker ontstaat deze tumor uit cellen van de nierbuisjes, een onderdeel van de nieren.
Ieder mens heeft twee nieren. Het zijn vuistgrote organen die aan de achterzijde van de buikholte, tegen het middenrif en de wervelkolom aan liggen. De belangrijkste functie van de nieren is het filteren van het bloed. De afvalstoffen komen vervolgens terecht in de urine.
Wat is de oorzaak van niercelkanker?
Cellen zijn de bouwstenen van ons lichaam. Er worden voortdurend nieuwe cellen aangemaakt. Dat kan gebeuren doordat cellen delen: uit 1 cel ontstaan 2 kopieën. Deze nieuwe aanmaak van cellen is bijvoorbeeld belangrijk om te groeien of om beschadigde en oude cellen te vervangen.
Omdat cellen voortdurend delen gaat dit soms fout. Vaak kan het lichaam deze fouten herstellen, maar niet altijd. Door een opeenstapeling van meerdere fouten kan een gezonde cel een kankercel worden. Een kankercel groeit en deelt sneller en minder gecontroleerd dan een gezonde cel. Er ontstaat daardoor een opeenhoping van kankercellen ofwel een tumor.
Bij nierkanker is er sprake van een ongeremde groei van cellen in de nier. De meest voorkomende vorm van nierkanker is niercelkanker (omvat 80-85% van alle nierkankers). Deze tumor ontstaat uit een specifiek deel van de nier, namelijk de cellen van de nierbuisjes.
Niercelkanker kan erfelijk zijn, maar ook risicofactoren als roken en factoren bepaald door milieu, leef- en werkomgeving bepalen de kans op het ontstaan van niercelkanker.
Welke symptomen kan niercelkanker veroorzaken?
De klassieke drie symptomen die kunnen duiden op nierkanker zijn pijn in de onderrug (flanken), bloed in de urine en een voelbare zwelling in de buik. De combinatie van deze drie symptomen komt bij een minderheid van de patiënten (ongeveer 10%) voor.
Veel vaker wordt een tumor ontdekt door meer algemene klachten zoals pijn, spataderen op de buikwand, koorts, nachtzweten, moeheid, bloedarmoede en gewichtsverlies. Klachten kunnen verder ontstaan door uitzaaiingen (bijv. hoesten en botpijn) of door stoffen die de tumor aanmaakt (bijv. verhoogde calciumwaarden in het bloed of een hoge bloeddruk).
Soms kunnen niertumoren zonder enig symptoom tot zelfs zeer grote omvang groeien. Niet zelden worden kleinere en klachtenvrije niertumoren bij toeval gevonden bij onderzoeken voor andere aandoeningen.
Hoe verloopt de ziekte?
Niercelkanker komt anderhalf tot twee keer vaker voor bij mannen dan bij vrouwen en het ontstaat vooral op hogere leeftijd (65-75 jaar). Wereldwijd ontwikkelen per jaar meer dan 200.000 mensen niercelcarcinoom en in Nederland zijn dit ongeveer 1.500 tot 1.750 mensen.
Als de tumor niet behandeld wordt, kunnen de kankercellen zich blijven delen en zal de tumor steeds verder doorgroeien in omringende gezonde weefsels. Kankercellen kunnen zich uiteindelijk ook via een afvoerkanaal voor weefselvocht (lymfe) of via het bloed verspreiden naar andere delen in het lichaam. Dit wordt uitzaaien of metastaseren genoemd. Bij niercelkanker kunnen deze uitzaaiingen ontstaan in de longen, botten en lever.
Bij ongeveer één derde deel van de patiënten zijn bij de eerste diagnose van niercelkanker al uitzaaiingen aanwezig. Wanneer er uitzaaiingen zijn dan is dit niet gunstig voor de levensverwachting. Er is echter wel verschil tussen de patiënten. Er zijn drie groepen patiënten te onderscheiden: patiënten met een gunstige prognose, een intermediaire prognose en een ongunstige prognose. Deze indeling wordt gemaakt op basis van een aantal risicofactoren (onder andere op basis van de algemene gezondheidstoestand en bepaalde bloedwaarden).
Hoe wordt niercelkanker behandeld?
Niercelkanker wordt op verschillende manieren behandeld. Onderdelen van deze behandeling zijn chirurgie, radiotherapie en medicijnen. Welke therapie wordt ingezet hangt bijvoorbeeld af van het stadium waarin de ziekte zich verkeert. Verschillende behandelingen kunnen ook samen gebruikt worden of na elkaar worden gegeven.
Chirurgie
Als het mogelijk is wordt de tumor of de gehele nier (eventueel met omliggende weefsels) operatief verwijderd. Dit is onder andere afhankelijk van de grootte van de tumor, de doorgroei naar omringende weefsels en de aanwezigheid van uitzaaiingen. Tumoren worden tegenwoordig in een eerder stadium ontdekt en zijn daarom vaak kleiner dan voorheen. Daarnaast zijn ook de operatietechnieken verfijnder geworden. Door deze twee factoren is het steeds vaker mogelijk slechts een deel van de nier of uitsluitend de tumor met een kleine rand normaal nierweefsel te verwijderen. Wanneer het mogelijk is gebeurt dit via een zogenaamde kijkoperatie. Voordelen zijn naast een snel herstel en het ontbreken van grote littekens ook het behoud van een deel van de nier en functie.
Radiotherapie (bestraling)
Bestraling wordt vooral toegepast wanneer sprake is van pijnlijke uitzaaiingen die niet operatief kunnen worden verwijderd en heeft als doel het verlichten van de symptomen. Een voorbeeld hiervan is een pijnlijke uitzaaiing in het bot.
Medicijnen
Wanneer de tumor volledig is verwijderd door chirurgie dan kunnen medicijnen worden gegeven om de kans op terugkeer van de ziekte te verkleinen. Bij niercelkanker gebeurt dit alleen nog in onderzoeksverband en is dit geen standaard praktijk.
Medicijnen worden wel gebruikt wanneer er uitzaaiingen zijn. Het doel van medicijnen is het verminderen van symptomen van kanker en/of het verlengen van de levensverwachting. Wanneer een tumor niet (meer) reageert op het gebruikte medicijn. of combinatie van medicijnen, dan wordt soms een volgend medicijn ingezet.
Chemotherapie
Bij niercelkanker heeft chemotherapie weinig effect. Daarom wordt het niet of nauwelijks meer toegepast.
Immunotherapie
Cytokinen als interferon-alfa (IFN-α) of interleukine-2 (IL-2) zijn vormen van immunotherapie. Het zijn groeifactoren die het immuunsysteem kunnen stimuleren. Zij worden normaal in het lichaam aangemaakt als onderdeel van een afweerreactie. In het geval van immunotherapie worden deze stoffen als medicijn toegediend waardoor er een afweerreactie tot stand komt van het lichaam tegen de tumorcellen. Immunotherapie geeft afhankelijk van het middel, de hoeveelheid en het schema veel bijwerkingen en bij slechts 15% van de patiënten stopt de tumor met groeien of wordt de tumor kleiner. Immunotherapie wordt vooral toegepast bij patiënten met alleen uitzaaiingen in de longen.
Doelgerichte therapie
Net als normale cellen ontvangen kankercellen voortdurend signalen waardoor ze tot groei en deling worden aangezet. Op de buitenkant van de kankercel bevinden zich de ontvangers van deze signalen, de zogenaamde receptoren. Deze receptoren geven berichten door naar de celkern om te groeien of te delen. Dit verloopt via verschillende eiwitten in het celvocht, dus binnen in de kankercel. Deze receptoren spelen bij kankercellen een belangrijkere rol dan bij gezonde cellen. Een voorbeeld van een receptor die bij niercelkanker belangrijk is voor tumorontwikkeling, is de VEGF receptor. Een voorbeeld van een eiwit dat zich in het celvocht bevindt en ook een rol speelt bij niercelkanker is de mTOR. Er zijn medicijnen die de groeisignalen via deze receptor of via dat bepaalde eiwit in het celvocht remmen. Daarmee beïnvloeden zij processen die belangrijk zijn voor een kankercel en hebben zij in mindere mate een effect op een gezonde cel. Daarom worden deze medicijnen doelgericht genoemd.
Voorbeelden van doelgerichte medicijnen die gebruikt worden bij niercelkanker zijn bevacizumab (Avastin®), everolimus (Afinitor®), sorafenib (Nexavar®), sunitinib (Sutent®) en temsirolimus (Torisel®). Deze medicijnen worden in verschillende situaties en op verschillende momenten in het ziekteproces ingezet.
Meer informatie
Heeft u vragen over de tekst op deze pagina, stuur dan een email naar mid-oncology.nlar@novartis.com.
Voor meer informatie over niercelkanker kunt u terecht bij de volgende organisaties:
Werkgroep Immunotherapie Nederland voor Oncologie (WIN-O)
P/a Plesmanlaan 121
1066 CX Amsterdam
Tel: 020-5122431
Email: info@win-o.nl
Internet: www.win-o.nl
Vereniging Waterloop
p/a Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK)
Postbus 8152
3503 RD Utrecht
Tel: 0800-022 66 22 (ma-vr: 9.00-12.30 en 13.30- 17.00, KWF infolijn)
06-50824693 of 06-21893190(Lotgenoten contact)
Email:
secretariaat@verenigingwaterloop.nl (voor vragen over de vereniging)
lotgenotencontact@verenigingwaterloop.nl (voor vragen over lotgenotencontact)
Internet: www.waterloop.nfk.nl
Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenverenigingen (NFK)
Postbus 8152
3503 RD Utrecht
Tel: 030-2916090
email: secretariaat@nfk.nl
internet: www.kankerpatient.nl & www.nfk.nl
KWF Kankerbestrijding
Postbus 75508
1070 AM Amsterdam
KWF Kanker Infolijn: 0800-022 66 22 (ma-vr: 9.00-12.30 en 13.30-17.00)
email: info@kwfkankerbestrijding.nl
internet: www.kankerbestrijding.nl & www.kwf.nl
